کرمانشاهان

 
جغرافیای استان کرمانشاه
نویسنده : آریایی ها - ساعت ۱:۳٦ ‎ب.ظ روز شنبه ٥ دی ۱۳۸۸
 

جغرافیای استان کرمانشاه

جغرافیای استان کرمانشاه

 

منبع نگاره: تارنمای سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه


1) جغرافیای طبیعی استان کرمانشاه

استان کرمانشاه با مساحت 25 /24434  در میانه ی ضلع باختری کشور، میان 33 درجه و 36 دقیقه تا 35 درجه و 15 دقیقه عرض شمالی و 45 درجه و 24 دقیقه تا 48 درجه و 30 دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است.

 

زمین شناسی استان کرمانشاه

 

زمین لرزه: استان کرمانشاه بر روی یکی از کمربندهای لرزه خیز کشور ایران واقع شده است. وقوع زمین لرزه در سالهای گذشته در مناطقی چون فارسینج در سنقر و علی آباد ، کارخانه در کنگاور و کرگسار در صحنه ، نشان می دهد که در پاره ای از مناطق استان احتمال وقوع زمین لرزه وجود دارد. این مناطق در مجاورت گسل های فعال قرار گرفته اند.

استان کرمانشاه در برگیرنده بخشی از زونهای زمین ساختی زاگرس ، سنندج – سیرجان و خرد شده می باشد که تمامی این زونها هم روند با کوههای زاگرس می باشد .

بخش عمده ی استان شامل ارتفاعات و چین خوردگیهای زون زاگرس می باشد که از نظر تکتونیکی و ساختاری از این زون تبعیت می نماید که بنابر فعالیت گسل اصلی زاگرس شاهد بروز زمین لرزه هایی در محدوده اطراف آن می باشیم ، آ‌نچه مشخص است کانون اصلی زلزله های زاگرس منطبق با گسل اصلی زاگرس بوده که با افزایش شعاع از کانون زلزله اثرات آن نیز کاهش می یابد .


 پهنه بندی خطر زمینلرزه استان کرمانشاه

 

 

 

 

 

برخی از گسل های فعال در استان کرمانشاه:

1) گسل صحنه؛ که ((گسل گرین)) در جنوب خاوری را به ((گسل مروارید)) در شمال باختری متصل می کند.

طول تقریبی گسل صحنه 100 کیلومتر است و در شمال شهر صحنه قرار دارد. زمین لرزه ی سال 1336 در فارسینج (روستای فارسینج) ناشی از این گسل بود و نشان داد که این گسل از نظر لرزه خیزی از توان بالایی برخوردار است.

2) گسل مروارید با طول 22 کیلومتر؛ که امتداد گسل صحنه به طرف استان کردستان و شهر کامیاران است.

3) گسل جنوب کرمانشاه.

4) گسل روانسر، در شمال باختری ، که پس از گذشتن از پاوه از مرز بیرون می رود.

5) گسل کرند که از جنوب خاوری کرند تا ارتفاعات شمال پاتاق ادامه پیدا می کند.

 

استان کرمانشاه را می توان، در امتداد شمال باختر به جنوب خاور ، از نظر لرزه خیزی به سه بخش تقسیم کرد :

1) شهرستان های کنگاور ، صحنه ، سنقر ، کرمانشاه ، روانسر ، پاوه ، جوانرود و نوسود که در پهنه ی با خطر بالا قرار دارند.

2) شهرستان های اسلام آباد غرب ، کرند ، سرپل ذهاب ، قصرشیرین ، گیلان غرب ، سومار و نفت شهر که در پهنه ی با خطر متوسط تا بالا واقع شده اند.

3) بخش شمال خاوری استان که در زون یا منطقه ی سنندج – سیرجان (در استان کرمان) و در پهنه ی با خطر کم تا زیاد قرار گرفته است.

لغزش زمین: لغزش زمین یا زمین لغزه یکی از حرکات زمین است که در نواحی زلان ، میرآباد در جوانرود ، بزگوره در پاوه ، آهنگران در روانسر و کاسه گران در گیلان غرب اتفاق افتاده است.

عواملی در ایجاد پدیده ی لغزش زمین موثرند ؛ از جمله زمین لرزه ، شیب تند ، زهکشی نامناسب ، وضعیت تکتونیکی (زمین ساخت) ، وجود آب میان دو لایه که مواد متصل روی مواد منفصل قرار دارد و ویژگی های سنگ های منطقه ، جنس سنگ های زیر بنایی (همان جمله ای که پیش تر گفته شد) و شرایط آب و هوایی (آب ناشی از بارندگی و ذوب برف و...).

در بخش زاگرس چین خورده ، در صورت وجود شرایط بالا ، این پدیده دارای توان و شدت بیش تری است.

 

کوه های استان کرمانشاه

 گونه غالب در بوم سازگان کوهستانی جنگلی را بلوط تشکیل می دهد که سطح وسیعی از مناطق استان دارای این وضعیت هستند و نقاط بسیاری از بلندیهای شهرستانهای کرمانشاه، هرسین، صحنه، کنگاور و سنقر کلیایی در زمره مناطق کوهستانی غیر جنگلی می باشند که بخشهای بسیاری از ارتفاعات دالاهو، شاهو، بازی دراز ، پراو، حجر، شیرز، نخود چال، امروله، سطر، کیوه نان، بزاو و ......... را می توان نام برد.

ناهمواری های استان کرمانشاه از لحاظ ساختاری و شکل ظاهری زمین (توپوگرافی) به سه دسته ی کوه ، دشت و تپه ماهور تقسیم می شود.

1) کوه ها: کوه های استان کرمانشاه جزء رشته کوه طولانی زاگرس اند و با همان جهت ، یعنی شمال باختری – جنوب خاوری ، قرار گرفته اند.

همان طور که در شکل پیداست از سمت شمال خاوری به جنوب باختری از ارتفاع ناهمواری ها کاسته شده و در منطقه ی قصرشیرین این ارتفاع به حداقل می رسد. نیم رخ ناهمواری شکل زیر که عمود بر زاگرس و با جهت شمال خاوری – جنوب باختری ترسیم شده ، نشان دهنده ی این کاهش ارتفاع است.

 

نیم رخ ناهمواری های استان کرمانشاه


 

 

کوه های استان کرمانشاه را با توجه به ارتفاع و موقعیت ، به سه دسته تقسیم می کنند :

الف) شاهو ، پرآو ، بیستون ، دالاخانی و امروله ؛ این کوه ها بلندترین ارتفاعات استان هستند و غالبا قله هایی به ارتفاع بیش از 3000 متر دارند ، لذا کوه های این قسمت زاگرس را زاگرس مرتفع می نامند.

ب) کوه سفید ، دالاهو ، قلعه قاضی ، آتشگاه و ...؛ که غالبا دارای قله های با ارتفاع میان 2000 تا 3000 متر هستند. این ارتفاعات به نسبت زاگرس مرتفع ارتفاع کمتری دارند و عمدتا در نواحی مرکزی استان و با همان جهت شمال باختری – جنوب خاوری امتداد یافته اند. این قسمت به زاگرس چین خورده معروف است.

پ) بازی دراز ، آق داغ ، دانه خشک و ...؛ که غالبا قله هایی با کمتر از 2000 متر ارتفاع دارند. این ارتفاعات در قسمت جنوب باختری استان ، در منطقه ی قصرشیرین و سومار ، با کاهش بیش تر ارتفاعشان به جلگه ی میاندو رود در کشور عراق متصل می شوند. این قسمت نیز جزء زاگرس چین خورده است.

 

کوه ها

 

کوه پرآو (پر آب): کوهستان پرآو در مجاورت کرمانشاه واقع شده است و حدود 1020 کیلومتر مربع وسعت دارد. این کوهستان از کوه‌های متعددی چون قرال، دو قرال ، راق چرمی،.... تشکیل شده و بلندترین قله آن با ارتفاع 3359 متر به نام شیخ علی خان معروف است. مهم ترین و ژرف ترین غار خاورمیانه به عمق 572 متر به نام پرآو در دامنه جنوبی قله قته چرمی واقع شده است و با جهت شمال بختری به طرف کوه‌های تاق وستان پیش می رود.


 

 منبع نگاره: تارنمای پرآو

 

 

کوه بیستون : بیستون در ۳۴ درجه و ۳۵ دقیقه شمال عرض جغرافیایی و ۴۵ درجه و ۲۷ دقیقه خاور طول جغرافیایی در فاصله ی حدودا ۳۲ کیلومتری خاور شهر کرمانشاه قرار دارد و ارتفاع آن 2752 متر می باشد. همچنین نام روستایی که در نزدیکی این صخره قرار دارد هم بیستون می باشد.نام پارسی باستان این کوه بَغستانَ و بگستانَ به معنی جایگاه خدایان و در نوشته های یونانی بگیستانُن می باشد. 

نمایی از کوه بیستون

منبع نگاره: فیس بوک کرمانشاه

کرمانشاه

کرمانشا

 

کوه شاهو (شاه کو): این ارتفاعات از جنوب خاوری روانسر آغاز شده و به صورت نواری به هم پیوسته به طرف پاوه ادامه داشته و از آنجا تا نوسود در جهت شمال باختری امتداد می یابد و در حقیقت مرز طبیعی استان کرمانشاه با استان کردستان را شکل می دهد. قسمت باختری این کوه به رودخانه سیروان منتهی می شود . بلندترین قله شاهو در شمال پاوه در حدود 3390 متر ارتفاع دارد و کوه تخت که 2985 متر ارتفاع دارد دنباله کوه شاهو بوده و در همان خط سیر ادامه داشته و به بخش رزاب منتهی می گردد .


 

 منبع نگاره: تارنمای زریوار

 

 

کوه شیرز (شالیزار) Shirez : این کوه در شمال خاوری شهر هرسین قرار دارد که ارتفاع آن 2697 متر است.

 


 

 

کوه دالاخانی : کوه دالاخانی در 10 کیلومتری جنوب سنقر واقع شده است.ارتفاع این کوه حدود 3328متر است که سرچشمه رودخانه های دینور و گاماسیاب می باشد.این کوه از کوههای بلند زاگرس بشمار می رود از جنوب به کوه سوویل متصل می شود.


    منبع نگاره: تارنمای مجله ی فرهنگی پاوه و اورامانات

 

 

کوه سفید (کووه چرمی): رشته ارتفاعات کوه سفید در جنوب شهر کرمانشاه واقع شده و به سوی لرستان ادامه می یابد و اکثر قلل آن پوشیده از برف است. این کوهستان از جنوب شهر کرمانشاه تا دره ی قره سو واقع در 45 کیلومتری جنوب شرقی کرمانشاه به طول 44 کیلومتر و عرض 3 تا 10 کیلومتر کشیده شده و بلندترین قله ی آن واقع در 40 کیلومتری جنوب خاوری کرمانشاه ، حدود 28٠۵ متر ارتفاع دارد. دامنه های جنوبی این رشته به دهستان فیروز آباد و دامنه های شمالی آن به رود قره سو و ریزابه های دامنه ی جنوبی به رود مررگ (Merreg) می ریزد.


 

 

 

کوه آتشگاه : این کوه در باختر و جنوب باختری شهر پاوه واقع شده و بر دامنه باختری آن شهر باینگان قرار گرفته است . بر اساس نوشته های تاریخی محل یکی از آتشکده های دوره ی پیش از اسلام است که وجه تسمیه آن نیز گویای این موضوع می باشد. ارتفاع آتشکده حدود 2500 متر است. بر فراز آتشگاه چشم انداز شهر پاوه (مخصوصاً در شب) منظرهای دیدنی و جالب می باشد. در دامنه های باختری و شمال باختری آتشگاه هوراگه‌های‌(ییلاق) باصفا و خوش آب و هوایی قرار دارند که می توان به کردند ، سردانی و ویراش اشاره نمود.


  منبع نگاره: تارنمای مجله ی فرهنگی پاوه و اورامانات

 

 

مشخصات برخی از کوه های استان کرمانشاه

شماره

نام کوه

ارتفاع (متر)

موقعیت

1

بویر

3230

شمال سنقر

2

امروله

3203

شمال صحنه

3

نخودچال

3097

شمال باختر کنگاور

4

پنجه علی

2883

سنقر

5

دالاهو  (دال= عقاب و آهو)

2850

شهرستان دالاهو

6

شاه نشین

2576

١۵ کیلومتری سرپل ذهاب

7

شاهان

2546

اسلام آباد

8

قلعه قاضی

2367

سنجابی

9

دانه خشک

1340

سرپل ذهاب

10

بازی دراز

1320

قصرشیرین

11

کوه نواه (نوح)

2442

دالاهو

 

۲)دشت ها : چاله ها ی میان ارتفاعات غالبا همان ناودیس ها هستند که با انتقال مواد آبرفتی از کوه ها و ارتفاعات به چاله ها ، در نتیجه ی عمل فرسایش ، تحت تاثیر عواملی چون آب و هوا ، جنس سنگ ها و ... به دشت تبدیل شده اند.

امتداد دشت ها در استان بیش تر شمال باختری – جنوب خاوری است. دشت ها غالبا در فواصل میان تاقدیس ها و شکست ها ایجاد شده اند.

حدود یک سوم از پهنه استان کرمانشاه را مناطق دشتی و پست در بر گرفته که با وسعتهای مختلفی در میان ارتفاعات محصور هستند، کم ارتفاع ترین این دشتها در سومار و نفت شهر با 180 متر و بلندترین آنها دشت سنقر با 1750 متر از سطح دریا ( اختلاف ارتفاع 1570 متر ) قرار گرفته و ویژگیهای متفاوتی را به لحاظ اقلیم به وجود آورده است وسعترین دشتها در صحنه و کرمانشاه می باشند که از غنای زیستی برخوردار است .

 

بنابراین با توجه به موقعیت ناهمواری ها و نیز ارتفاع ، دشت های استان کرمانشاه به دو دسته ی مرتفع و کم ارتفاع تقسیم می شوند.

الف)دشت های مرتفع ؛ مانند ماهیدشت ، سنجابی ، کلیایی ، کرمانشاه ، بیونیژ ، حسن آباد ، دینور و...  .

این دشت ها در میان ارتفاعات با خاک حاصلخیز ، آب و هوایی مناسب و منابع آب غنی ، استعداد فراوانی برای فعالیت های کشاورزی و دامپروری دارند ؛ به همین دلیل ، از گذشته تا به امروز جمعیت زیادی در این دشت ها زندگی کرده اند.

ب)دشت های کم ارتفاع ؛ مانند دشت ذهاب ، سومار ، گیلانغرب ، دیره و... که از یک طرف با ارتفاعات و از طف دیگر با سرزمین کم ارتفاع و جلگه ی میاندو رود عراق همجوار است.

ارتفاع کم از سطح دریا (300 متر) ، آب و هوای گرم و وجود منابع آب مانند رود الوند که از کوهستان دالاهو سرچشمه می گیرد ، شرایط مناسبی را برای فعالیت های کشاورزی (به استثنای قسمت هایی که دارای خاک های شور و نامناسب اند) در این منطقه ایجاد کرده است. محصولاتی چون خرما ، مرکبات ، صیفی جات و... در این منطقه کشت می شود.

 

مشخصات دشت های استان کرمانشاه

شماره

نام دشت

ارتفاع از سطح دریا (متر)

وسعت (کیلو متر مربع)

موقعیت

1

ماهیدشت

1400

1650

ماهیدشت

2

کرمانشاه

1350

1100

کرمانشاه

3

صحنه ی بیستون (چمچمال)

1400

460

صحنه ی بیستون

4

اسلام آباد

1300

460

اسلام آباد

5

کنگاور

1500

363

کنگاور

6

سنقر ، کلیایی

1750

260

سنقر

7

حسن آباد

1450

251

اسلام آباد

8

دینور

1350

200

صحنه

9

کرند (Kerend)

1500

100

دالاهو

10

گیلانغرب

800

45

گیلانغرب

11

ذهاب

550

170

سرپل ذهاب

12

سومار

300

11

قصرشیرین

 

۳)تپه ماهورها : معمولا به نواحی ای که دامنه ی ارتفاع آنها میان 0 تا 600 متر از سطح دریا باشد ، تپه ماهور می گویند.

بخشی از ناهواری های استان که در قسمت جنوب باختری واقع شده اند از نوع تپه ماهور هستند ؛ مانند : تپه ماهورهای اطراف قصرشیرین و سومار.

 

تاثیرات ناهمواری های استان

دشتها با داشتن خاک حاصلخیز و رودهای متعدد ، بستری مناسب برای فعالیتهای کشاورزی فراهم کرده اند و کوه های مرتفع نیز در تنوع آب و هوایی و پوشش گیاهی استان عاملی موثر به شمار می روند ، لذا هم دشت ها و هم کوه ها در سیمای طبیعی استان موثرند و مهمترین این تاثیرات عبارت است از :

1)ایجاد شرایط آب و هوایی متنوع : در نواحی کوهستانی بارندگی بیشتر و میزان دما کمتر است ، در حالی که نواحی کم ارتفاع و پست (مانند قصرشیرین ، سومار ، نفت شهر و خسروی) دارای آب و هوای گرم و بارش کم هستند.

2)تنوع بخشیدن به منابع آب (رودها ، سراب ها و چشمه ها) : وجود بارش های فراوان و قلل برف گیر که سرچشمه ی رودهای متعدد و پر آب از آنها ناشی می شود ، همچنین نفوذ آب باران به لایه های زمین و تشکیل سفره های آب زیر زمینی که اغلب به صورت چشمه هایی در سطح زمین ظاهر می شوند موجب آبادانی این استان شده است.

3)ایجاد پوشش گیاهی مناسب : در مناطق کوهستانی با بارش زیاد پوشش گیاهی به صورت جنگل و مرتع دیده می شود.

4)توزیع سکونتگاه های انسانی : پیدایش و رشد شهرها و روستاها تحت تاثیر این وضعیت است.

5)شیوه ی زندگی : اسکان یافتن گروه های انسانی به اشکال مختلف ، از جمله کوچ نشینی ، متاثر از این ناهمواری هاست.

 

آب و هوای استان کرمانشاه

آب و هوای استان کرمانشاه معتدل کوهستانی است و جبهه های مرطوب مدیترانه ای در برخورد با ارتفاعات استان موجب ریزش برف و باران به میزان متوسط 400 تا 500 میلیمتر در سال می شود. از نظر تفاوت اقلیم شهرستان های قصرشیرین و سرپل ذهاب دارای تابستان گرم و خشک و زمستان ملایم است و برعکس در شهرستان های پاوه و جوانرود زمستان سرد و تابستان خنک است. بارش برف و باران نسبتا زیاد که مجموع آن در سطح استان سالیانه به حدود 11 میلیارد متر مکعب بالغ می گردد باعث ذخیره شدن آبهای زیر زمینی و در نتیجه تشکیل حدود 550 سراب و چشمه ی بزرگ و کوچک با آب دهی متوسط 827 میلیون متر مکعب در سال در استان می شود . نقشه خطوط هم باران سالانه استان توسط وزارت نیرو تهیه شده است و بنا بر تعریف خطوط هم باران عبارت است از خطوطی که مقدار بارندگی در تمام نقاط آن یکسان می باشد که بر اساس آمار بارش ایستگاههای بارانسنجی وزارت نیرو و سازمان هواشناسی در یک دوره شاخص آماری تهیه شده است  . در نقشه هم باران  حداقل خطوط هم باران با 300 میلی متردر جنوب غرب استان در منطقه سومار و حداکثر آن 900 میلی متر در گوشه شمال باختر استان در شمال نوسود مشاهده می گردد .

نقشه ی هم باران استان کرمانشاهان

   منبع نگاره: تارنمای سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه

 

تبخیر در استان

نقشه خطوط هم تبخیر سالانه استان توسط وزارت نیرو تهیه شده است و بنابر تعریف خطوط هم تبخیر عبارت است از خطوطی که مقدار تبخیر در امتداد آنها یکسان می باشد . این نقشه با استفاده از آمار تبخیر سالانه از سطح تشتک تبخیر در ایستگاههای وزارت نیرو و سازمان هواشناسی در یک دوره  شاخص آماری چند ساله تهیه شده است .

با مشاهده نقشه ملاحظه می گردد که خطوط هم تبخیر سالانه در مناطق غرب و نوار مرزی که از ارتفاع پستی برخوردار می باشد ، رقم بیشتری نسبت به خطوط هم تبخیر مناطق میانی و شرق استان دارند . در منطقه غرب بالاترین خط هم تبخیر در سومار  و کمترین آن در مناطق سردسیر در شرق شهرستان سنقر مشاهده می گردد .

 از دلایل بالا بودن مقدار تبخیر در منطقه غرب استان می توان به ارتفاع پست آن و افزایش قابل ملاحظه درجه حرارت خورشید و همچنین تاثیر آب و هوای گرم صحاری عربستان و عراق نام برد که در فصل تابستان مقدار تبخیر را به حداکثر ممکن می رساند 

با عبور از سمت غرب به شرق استان و بالا رفتن ارتفاع متوسط منطقه مقدار تبخیر به طبع کاهش درجه حرارت کاهش می یابد ، که می توان به خطوط هم تبخیر 1800 تا 2200 میلی متر اشاره نمود که بیشترین سطح استان را پوشش می دهد ،‌در این میان مناطق شمال کنگاور و خاور سنقر کمترین مقدار تبخیر را با منحنی 1800 میلی متر دارا می باشد .

بطورکلی با افزایش ارتفاع و کاهش درجه حرارت مقدار تبخیر نیز کاهش می یابد .

نقشه ی هم تبخیر استان کرمانشاهان

   منبع: تارنمای سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه

 

نقشه خطوط هم دمای سالانه توسط وزارت نیرو تهیه شده است . بنابر تعریف خطوط هم دما عبارت است از خطوطی که مقدار درجه حرارات در امتداد آن خطوط یکسان می باشد که با استفاده از آمار دراز مدت ایستگاههای دماسنجی وزارت نیرو و سازمان هواشناسی و گرادیان های منطقه ای بین ارتفاع و دما و نیز نظرات کارشناسی تهیه شده است در نقشه استان درجه حرارت در قسمت غرب استان و نوار مرزی از مقدار بیشتری نسبت به سایر مناطق استان برخوردار می باشد ،‌که این حاصل ارتفاع پست منطقه ( کمتر از 500 متر )‌و تاثیر آب و هوای صحراهای خشک عربستان و عراق می باشد . با عبور به سمت شرق استان و افزایش ارتقاع مقدار دمای متوسط سالانه کاهش می یابد که حدود آنرا می توان از منطقه کرند غرب ، ارتفاعات دالاهو و قلاجه را نام برد . به دنبال آن با ورود به مناطق کوهستانی استان اقلیم آن از گرمسیری به معتدل کوهستانی تغییر یافته و شهرهایی از استان در این اقلیم قرار می گیرد که می تواند کرمانشاه ، اسلام آباد ، کرند‌ ، روانسر ، جوانرود ، صحنه ، هرسین و مناطق کمتراز آنها را نام برد .

خطوط همدمای سالانه که این مناطق را تحت تاثیر دارند منحنی های 5/12 تا 15 درجه سانتیگراد می باشد . در قسمت شمال خاور و خاور که مناطق سنقر و کلیایی و ارتفاعات منطقه را شامل می شود ، همچنین گوشه ای از شمال باختر استان در منطقه پاوه و اورامانات به سبب بالا بودن ارتفاع متوسط منطقه خطوط همدمای سالانه نیز کمتر از 5/12 درجه سانتیگراد می باشد . منحنی های 10 تا 5/12 درجه سانتیگراد این مناطق را پوشش میدهد ، البته در ارتفاعات بالاتر از  2000 متر متوسط دمای سالانه کمتر از 10 درجه سانتیگراد می باشد.

نقشه ی هم دمای استان کرمانشاهان

  منبع: تارنمای سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه

 

 

نگاره های زیر دو ناحیه ی آب و هوایی متفاوت در استان کرمانشاه است :

 آب و هوای کوهستانی

 

 

 آب و هوای گرم در قصر شیرین

 

 

 

1)ناحیه ی کوهستانی و مرتفع ؛ که دارای آب و هوایی معتدل کوهستانی است.

2)ناحیه ی پست و کم ارتفاع ؛ که عمدتا منطبق بر نوار مرزی است و دارای آب و هوای گرم و نیمه خشک است.

 

در نقشه ی زیر وضعیت اقلیمی استان کرمانشاه مشخص شده است

 

 نقشه ی اقلیمی استان کرمانشاهان

 منبع نگاره: تارنمای سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه

 

 

بر اســاس مطالعاتی که توسط کوپن  به عمل آمده است منطقه باریکی از زاگرس غربی که تقریبا جلگه ها و کوهستانهای بین کرمانشاه و شیراز را در بردارد دارای آب و هوایی با مشخصات تابستانهای خشک و زمستانهای نسبتا متعدل با باران کم معین مشخص شده است.

­متوسط میزان بارندگی در مناطق مختلف استان بین 900-300 میلی متر در نوسان است و بطور کلی متوسط میزان بارندگی در استان را می توان 500-400 میلی متر در نظر گرفت .

­براساس طبقه بندی کوپن استان کرمانشاه دارای چهار اقلیم بزرگ به شرح زیر است:

الف) اقلیم ((زمستان سرد و تابستان خنک ))

ب) اقلیم (( نیمه خشک و استپی خنک ))

ج) اقلیم (( نیمه خشک و استپی گرم ))

د)‌اقلیم ((زمستان ملایم و تابستان گرم و خشک ))

 بطور کلی استان کرمانشــاه را می توان به دو منطقه گرمسیر و سرد سیر (قشلاق و ییلاق ) تقسیم نمود.

 

عوامل موثر در تنوع آب و هوای استان کرمانشاه

درمناطق مرتفع و کوهستانی استان کرمانشاه برف زیاد می بارد و هوا بسیار سرد می شود . در حالی که مناطق پست و کم ارتفاع از بارش های کمتر و اغلب به صورت باران برخوردارند و لذا دمای هوا در این مناطق بیشتر است. با افزایش ارتفاع به ازای هر هزار متر به طور متوسط شش درجه از میزان دما کاسته می شود.

وجود کوه های مرتفع ، که همچون دیواره ای مانع فرار توده های هوایی باران آور می شوند ، سبب تراکم ابرها و در نتیجه بارش فراوان می گردد.

امتداد کوهای استان نقش بسزایی در پراکندگی میزان بارش ودما دارد . دامنه های باختری که در معرض بادهای باران آور مدیترانه ای هستند از ریزش های جوی بیش تری  برخوردارند.

دامنه های جنوبی با دامنه های شمالی از نظر رطوبت و دما متفاوت اند. در فصل گرم سال ، به سبب جهت ناهمواری ها ، توده های هوای گرم و خشک جنوبی ، که از روی بیابان های شبه جزیره ی عربستان می گذرند ، به مناطق شمالی تر نفوذ می کنند و موجب افزایش درجه ی حرارت می شوند.

این بادها با انتقال رطوبت کوجب بارش نیز در شطح استان می شوند.

 

توده های هوای فعال در استان کرمانشاه

الف)توده ی هوای باختری ، که در فصل سرد سال رطوبت اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه را به درون استان منتقل می کند و موجب بارش برف و باران می شود. هنگامی که توده ی هوای سرد شمالی بر رو استان مستقر است ، نفوذ توده ی هوای باختری موجب کاسته شدن شدت سرما و در نتیجه اعتدال هوا می شود. این توده ی هوایی به توده  هوای مدیترانه ای نیز موسوم است.

ب)توده ی هوای شمالی ، که منشا آن سیبری است . این توده ، دما را پایین می آورد و اگر در هوا رطوبت نیز وجود داشته باشد ، موجب ریزش برف می گردد.

پ)توده هوای سودانی ، که از آفریقا و دریای سرخ می آید و با عبور از شبه جزیره ی عربستان از سمت جنوب باختری وارد استان کرمانشاه می شود. این توده تاثیرات متفاوتی بر آب و هوای استان دارد. گاهی باعث ریزش های جوی شده و گاهی در فصل گرم سال موجب افزایش دما می شود.

باد سام (سموم)که در اثر نفوذ هوای گرم و خشک بیابان های عربستان در فصل گرم سال به نواحی مرزی مانند قصر شیرین ، سومار و نفت شهر می وزد ، دمای هوا را افزایش می دهد و گاهی اوقات به محصولات کشاورزی خسارت وارد می کند ، همچنین در مسیر حرکت خود موجب انتقال گرما و گرد و غبار از بیابان های بالا به مناطقی از استان می شود که ناشی از توده ی هواست.

بادهای محلی : در بعضی از تواحی استان بر اثر اختلاف دما و فشار میان نواحی مرتفع و پست ، بادهای محلی می وزند. در مجموع ، عوامل یاد شده باعث شده است که استان کرمانشاه از تنوع آب و هوایی برخوردار شود.

در مناطق مرزی ، چون قصرشیرین و سرپل ذهاب ، آب و هوا با مناطق دیگر استان متفاوت و دمای هوا بیشتر است. این تفاوت ناشی از ارتفاع کم مناطق مرزی همجواری آنها با ناحیه ی پست میاندو رود است . در عین حال از نظر بارش تفاوت چندانی میان ناحیه ی کوهستانی و ناحیه ی کم ارتفاع وجود ندارد. عبور توده ی هوای مرطوب مدیترانه ای که ابتدا از روی ناحیه ی کم ارتفاع و پست می گذرد و برخورد آن با ارتفاعات بلند زاگرس در استان موجب بارش های تقریبا یکسانی در همه جا می شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع آب

میانگین بارش سالانه ی استان کرمانشاه 485 میلیمتر است که 67/11 میلیارد متر مکعب آب را فراهم می آورد. از این مقدار 6/4 میلیارد متر مکعب به عراق و 3/2 میلیارد متر مکعب به استان های همجوار راه می یابد و 77/4 میلیارد متر مکعب باقی مانده در استان به مصارف کشاورزی ، آب شرب ، صنایع و ... می رسد. . همچنین ­استان کرمانشاه از مناطق نسبتا پر آب کشور محسوب می شود . این استان در محدوده حوزه های آبخیز کرخه علیا و سیروان واقع می باشد حوزه آبخیز کرخه علیا ( حوزه آبریز داخلی ) در مرکز و شرق استان شامل شهرستانهای کرمانشاه ، اسلام‌ آباد غرب ، کنگاور ، جوانرود (بخش روانسر ) ، صحنه و هرسین بوده و آب رودخانه های آن نهایتا به رودخانه سیمره تخلیه می شود .

­حوزه آبریز سیروان (حوزه آبریز خارجی )در شمال غرب استان شامل شهرستانهای قصرشیرین ، پاوه ، سرپل ذهاب ، گیلانغرب ، بخشی از سنقر ، جوانرود (غیر از بخش روانسر ) و بخــــشی از شهرستان اسلام آباد غرب بوده و‌آب رودخانه های آن از کشور خارج شده و وارد کشور عراق می گردد . استان کرمانشاه  دارای 13 رودخانه مهم ، 74 پارچه سراب  ,و 699، دهنه چشمه ، می باشد که می توا نآنها را در دو دسته ی اصلی ، آب های سطحی و آب ها یزیر زمینی ، بررسی کرد.

الف)آبهای سطحی : ­در حال حاضر بخش عظیمی از آبهای سطحی استان ( 2/46 درصد ) درصد به کشور عراق و 7/19 درصد به استان های همجوار می رود. و همچنین از بخش قابل توجهی از پتانسیل آبهای زیرزمینی استان بهره برداری  نمی گردد .

­شرایط توپوگرافی استان و کوهستانی بودن استان سبب گردیده که امر تامین آب جهت مصارف گوناگون با مشکلات فراوان و هزینه هنگفتی همراه باشد .

ضریب بهره برداری از آبهای سطحی  ( رودخانه ) 29 درصد و آبهای زیرزمینی (چاه ) 6/84 درصد می باشد .

­حجم نهائی آبهای سطحی استان در سال 1378 به میزان 9/2423 میلیون مترمکعب بوده که 1120 میلیون متر مکعب آن از کشور خارج و 6/598 میلیون مترمکعب از طریق رودخانه سیمره به کرخه تخلیه و مابقی جهت امور کشاورزی و صنعت استحصال می گردد.

 

وضعیت منابع آب استان 

وضعیت منابع آب استان کرمانشاهان

 منبع نگاره: تارنمای سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه

 

رودها

1) رودخانه سیروان ، که یونانیان قدیم به آن لیگوس می گفتند (از کردستان آغاز و با گذشتن از پاوه به خاک عراق وارد می شود)

2) رودخانه الوند ، که در قدیم به آن حلوان می گفتند (از دیره (Deaireh) آغاز و با گذشتن از قصرشیرین به خاک عراق می ریزد)

3) رودخانه قره سو (از سراب روانسر آغاز و پس از هرسین به گاماسیاب می پیوندد)

4) رودخانه گاماسیاب(گاماسی آو)- (از نهاوند آغاز و با پیوستن به قره سو به سیمره می پیوندد)

5) رودخانه دینور Dinevar - (از سنقر آغاز به گاماسیاب می ریزد)

6) رودخانه خرم رود (به کنگاور وارد و به گاماسیاب می پیوندد)

7) رودخانه مررگ Merreg (از کوه سفید در جنوب کرمانشاه آغاز و در ماهیدشت به قره سو می پیوندد)

8) رودخانه راز آور (از کامیاران آغاز و در دو راهی کرمانشاه پاوه به قره سو می پیوندد)

9) رودخانه راوند (از کرند (Kerend) آغاز و به سیمره می پیوندد)

10) رودخانه گاوه رود (از باختر همدان آغاز و با گذشتن از سنقر به رودخانه سیروان در  استان کردستان می ریزد)

11) رودخانه زمکان Zemkan (از کرند آغاز و با گذشتن از شهرستان جوانرود به خاک عراق می ریزد)

 

 

آب های جاری استان ، خود به دو حوضه ی آبریز تقسیم می شوند :

1)حوضه ی آبریز داخلی شامل رودهای گاماسیاب یا قره سو ، مرک ، رازآور ، دینور ، راوند و گاوه رود ؛

2)حوضه ی آبریز خارجی شامل رودهای سیروان ، الوند ، زمکان ، لیله ، کنگیر ، هواسان و ...  .

سراب های  استان کرمانشاه ، سراب نیلوفر ، سراب روانسر ، سراب خضر زنده ، سراب تاق وستان ، سراب بیستون ، سراب قنبر ، سراب یاوری  و ... از آن جمله اند.

  

مشخصات برخی از سراب های استان کرمانشاه 

شماره

نام منطقه

نام سراب

ارتفاع از سطح دریا (متر)

طول دوره ی آماری

دبی متوسط سالانه (بر حسب میلی متر در ثانیه)

1

کرمانشاه

تاق وستان

1312

10

1495

2

روانسر

روانسر

1380

19

5/2586

3

کرمانشاه

نیلوفر

1328

20

1000

4

سرپل

گرم

622

8

7/1978

5

هرسین

هرسین

1400

12

1120

6

بیستون

بیستون

1284

20

7/796

7

کنگاور

ماراب

1465

8

6/852

8

کنگاور

فش

1645

8

7/461

9

گیلانغرب

مورت

800

7

9/1393

10

سنقر

گزنهله

1680

6

8/483

11

کرمانشاه

خضر الیاس

1310

20

5/429

 

جنگل ها و پوشش گیاهی استان کرمانشاه

تنوع شرایط اقلیمی و ناهمواری های استان موجب پیدایش انواع خاک و به دنبال آن تنوع پوشش گیاهی شده است ؛ به طوری که پوشش گیاهی منطقه معتدل با منطقه ی نیمه خشک و گرم یکسان نیست.

 

موقعیت و قلمرو جنگل ها

جنگل های استان در طول تقریبی 175 و عرض 75 کیلومتر از شمال باختری استان ، دامنه های کوهستان های شاهو در اورامانات ، آغاز می شود و تا جنوب و جنوب خاوری ادامه می یابد. وسعت جنگل های استان در سال 1375 ، 822272 هکتار بوده است. از این میزان 19 انبوه ، 36 درصد نیمه انبوه و 45 درصد مخروبه بوده است. شهرستان اسلام آباد غرب با 33 درصد ، بیش ترین و هرسین با 9/1 درصد ، کم ترین وسعت جنگل را در استان به خود اختصاص داده اند. شهرستان های سنقر ، صحنه ، کنگاور و قصرشیرین فاقد جنگل هستند.

در جنگل های استان گونه های گیاهی مهمی وجود دارند که مهم ترین آن ها عبارت اند از : بلوط ، ون (Van ) و بادام وحشی. بلوط که گیاهی مقاوم است ، 60 درصد و ون که پسته یوحشی نیز نامیده می شود ، 20 درصد جنگل ها را به خود اختصاص داده اند.

نقشه ی پراکنش جنگل در استان کرمانشاه

 منبع نگاره: اداره ی کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه 

 

 

اهمیت جنگل

جنگل ها علاوه بر اهمیت زیست محیطی از ارزش اقتصادی نیز برخوردارند. در استان کرمانشاه نیز از انواع جنگل ها به صورت ها ی گوناگون بهره برداری اقتصادی می شود. مثلا از ساقه ی درخت ون (Van) سقز می گیرند که دارای مصارف دارویی و صنعتی است.

متاسفانه بهره برداری های بی رویه موجب تخریب جنگل ها شده است ، به طوری که ممکن است با گذشت چند سال دیگر پوشش جنگلی استان در معرض نابودی قرار گیرد.

درخت بلوط

 

 منطقه ی باختری ایران اغلب از درختهای بلوط تشکیل شده است . میوه این درخت (بلوط) قابل خوردن است.

روستاییان معمولا از چوب این درختان برای مصارف سوختنی خود استفاده میکنند. آنها با تبرهایی که دارند هر از چندگاهی یک درخت بلوط را قطع میکنند.

البته عشایر و روستاییان ناگزیرند برای تامین سوخت خود از درختان و بوته ها استفاده کنند اما ، آیا نمی توان جایگزین بهتری برای سوخت آن ها تهیه کرد؟

 

مراتع

در دامنه های کوه های استان کرمانشاه – که بیش تر با شیب تند همراه هستند – به دلیل وجود خاک کم عمق و درشت دانه و جوان ، گیاهان استپی می رویند. از این جهت این دامنه ها ، به صورت چراگاه های فصلی مورد استفاده ی دام های عشایر قرار می گیرند. در مناطقی که خاک کم عمق و دارای سنگ ریزه هستند ، پوشش گیاهی تنک تر (Tonok) می شود.

در دشت ها ، خاک های عمیق و نسبتا عمیق قهوه ای رنگ به دلیل ریزدانه بودن و داشتن مواد کانی یا معدنی فراوان ، حاصلخیز هستند و بیش تر برای کشت زارها و باغ های استان استفاده می شوند.

در زندگی ایلی و عشایری استان کرمانشاه ، مرتع و چمن از اهمیت ویژه ای برخوردار است و دامپروری و عشایری و روستایی در مناطق مختلف استان ، سابقه ی زیادی دارد و خوراک دام ها در روزهای سال ، همواره به مراتع وابسته بوده و از آن تامین می شوند. در حقیقت ، مراتع ارزان ترین و آسان ترین وسیله برای تغذیه ی دام برای دام داران ، به ویژه عشایر است.

استان کرمانشاه دارای حدود 799169 هکتار مرتع ، در نواحی مرتفع کوهستانی و نواحی کم ارتفاع و پست ،است. وجود این مراتع سبب شده است که از دیرباز عشایر و ایلات بزرگی در محدوده ی استان زندگی کنند. وجود دو ناحیه ی آب و هوایی متفاوت در استان موجب شده است که محدوده ی کوچ عشایر ، برخلاف پاره ای دیگر از استان ها ، در داخل استان باشد.

وجود مراتع برای تعلیف دام ها و کسب درآمد عشایر بسیار لازم است. علاوه بر این در حفظ منابع آب و خاک و نیز تعادل زیستی اهمیت فراوان دارد. پاره ای از گیاهانی که در مراتع می رویند دارای ارزش صنعتی و دارویی هستند ؛ مثلا از گیاه گون (Gavan) کتیرا تولید می شود که یک ماده ی صنعتی و دارویی با ارزش است.

 

مراتع استان را به سه دسته تقسیم می کنند :

1) مراتع ییلاقی : مراتع ییلاقی در محدوده ی شهرستان های کنگاور ، صحنه ، سنقر ، کرمانشاه ، پاوه ، اسلام آباد غرب و بخش هایی از گیلانغرب واقع شده اند و در ارتفاعات بالای 1800 متر شاهو ، پرآو ، دالاهو ، امروله ، نخودچال و دالاخانی قرار گرفته اند. از ویژگی های این نواحی داشتن بارش کافی و ذخیره ی برف مناسب است. در فصل گرما همزمان با ذوب شدن برفها و جاری شدن جویبارها پوشش مرتعی مناسبی به وجود می آید که از اول اردیبهشت تا اواخر شهریور مورد استفاده قرار می گیرد.

2) مراتع قشلاقی : این مراتع در مناطق کم ارتفاع و پست نواحی مرزی در جنوب باختری استان ، شامل دشت ذهاب ، قصرشیرین ، خسروی ، نفت شهر ، سومار و گیلانغرب قرار دارند. مراتع این نواحی، که در فصل سرد سال محل استقرار ایلات است ، از اول آذر تا اواسط  فروردین مورد استفاده قرار می گیرد.

3) مراتع میان بند : در مسیر کوچ عشایر ، از ییلاق به قشلاق ، مراتع وجود که عشایر ضمن اتراق در آن ها دام های خود را تعلیف می کنند. این مراتع در ارتفاعات 1200 تا 1800 متر در گیلانغرب ، سرپل ذهاب ، جوانرود و قسمت هایی از پاوه واقع شده اند.

 

همچنین ، مراتع استان کرمانشاه را از نظر میزان تولید علوفه به سه درجه تقسیم می کنند :

1) مراتع درجه ی یک ؛ که 5/13 درصد کل مراتع استان را تشکیل می دهند و با تولید 400 تا 550 کیلوگرم در هکتار در منطق ییلاقی و کوهستانی قرار گرفته اند.

2) مراتع درجه ی دو ؛ که 5/14 درصد مراتع را تشکیل می دهند و تولید آن ها 250 تا 300 کیلوگرم در هکتار است. این مراتع در مناطق قشلاقی واقع اند.

3) مراتع درجه ی سه ؛ که 45 درصد مراتع را تشکیل می دهند و با تولید 150 تا 250 کیلوگرم در هکتار در مناطق میان بند و قشلاق قرار دارند.

 

علل تخرب مراتع

1) گسترش روستاها و شهرها ؛

2) افزایش جمعیت ؛

3) تبدیل مراتع و جنگل ها به زمین های زراعی دیم با بازده کم ؛

4) عدم رعایت زمان ورود و خروج دام به مراتع ؛

5) چرای مازاد بر ظرفیت مرتع ؛

6) آتش سوزی های عمدی و غیر عمدی در مراتع ؛

7) عدم آشنایی دامداران و مرتعداران با اصول نوین مدیریت مرتع و مرتعداری ؛

8) بروز پدیده ی خشکسالی و کاهش بارندگی.

 

خشکسالی یکی از مخاطرات طبیعی است که در زندگی مردم شهری ، روستایی و عشایری اثر می گذارد. کاهش بارندگی در بعضی سالها ، در سطح استان ، کمبود منبع آب را به دنبال دارد. تاثیرات عمده ی این پدیده در بخش کشاورزی است ، به ویژه که بیش تر زمین های کشاورزی استان دیم است و خشکسالی سبب کاهش میزان تولید محصولات زراعی دیم به ویژه گندم می شود.

از دیگر تاثیرات خشکسالی ، کاهش پوشش مرتعی و در نتیجه ، کمبود چراگاه برای دامداران ، همچنین پایین رفتن سطح آب های زیر زمینی و جیره بندی آب شهرهاست.

 

2) جفرافیای انسانی

سرزمینی که امروز استان کرمانشاه را در خود جای داده است ، با توجه به شرایط طبیعی و موقعیت جغرافیایی و نیز به واسطه ی همجواری با تمدن های عیلامی ، کاسی و دیگر تمدن های میاندو رود (بین النهرین) ، از دیرباز مهد تمدن های کهن و نیز مورد توجه حکومت های مقتدر زمانه بوده است.

 

 

شهرها و روستاهای استان کرمانشاه

زندگی شهری و عوامل موثر در شکل گیری شهرهای استان : منابه آب ، ناهموای ها ، آب و هوا ، راه ها و نیز عوامل اجتماعی ، سیاسی و ... از مهم ترین عوامل شکل گیری شهرهای استان به شمار می روند که از این میان ، آب مهم ترین عامل است. شهرهای کرمانشاه مانند صحنه ، سرپل ذهاب ، قصرشیرین ، اسلام آباد غرب از جمله شهرهایی هستند که در کنار رودها استقرار یافته اند.

 

 

نقش شهرها

نقش و کارکرد هر شهر استان متاثر از فضای جغرافیایی منطقه ای است که شهر مورد نظر در آن تکوین و توسعه یافته است. این فضا تنها محیط طبیعی را شامل نمی شود بلکه فضای اقتصادی ، اجتماعی به ویژه جمعیتی و سیاسی حاکم بر ناحیه را نیز در بر می گیرد.

 

 

 

نظام توسعه ی شهری در استان کرمانشاه

عواملی چون تمرکز امکانات سیاسی ، اداری و خدماتی در مرکز استان ، وجود ظرفیت های بالقوه و بالفعل صنعتی در شهر کرمانشاه ، گرایش به شهر نشینی در استان و توزیع نامتعادل خدمات فرهنگی در استان ، سبب شده است نظام توسعه ی شهری تا اندازه ای قطبی شود به طوری که در سال 1375 شهر کرمانشاه با حدود 63 درصد جمعیت شهری استان 5/8 برابر دومین شهر استان یعنی اسلام آباد غرب جمعیت داشته است.

مردم شهرهای استان جهت بهره گیری از خدمات گوناگون و تامین نیازهای خود غالبا به شهر کرمانشاه مراجعه می کنند. این امر ناشی از ضعف سلسله مراتب مدیریتی و تقسیم کار در سطح استان است. از این رو باید سیاست تمرکز زدایی ، توزیع مناسب جمعیت ، نیروی انسانی و سرمایه ای واحدهای صنعتی – خدماتی مورد توجه جدی قرار گیرد.

در فاصله ی سال های 1355 تا 1375 تعداد شهرهای استان از 14 شهر به 19 شهر و درصد شهرنشینی از 9/42 درصد به 7/61 درصد افزایش یافت و در سال 1379 استان دارای 26 شهر بود. به جز کرمانشاه ، شهرهای دیگر استان شهرهایی متوسط یا روستا – شهر هستند.

 

 

زندگی روستایی

روستاهای استان عموما در امتداد دره های حاصلخیز ، کنار رودها ، بر سر راه های ارتباطی ، در کوهپایه ها ، دشت ها و دامنه ها به وجود آمده اند و اغلب از نوع متمرکز هستند.

 

 

 

منابع درآمد روستاییان

روستا به عنوان هسته ی اولیه ی شهرها و سپس منبع تامین نیازهای خود و شهرنشینان ف نقش اقتصادی بسیار مهمی دارند. به علت تنوع و تفاوت در محیط ، منابع درآمد روستاییان در استان متنوع است و آنان از راه فعالیت های زیر زندگی خود را تامین می کنند :

1)زراعت: شرایط مساعد طبیعی از جمله آب فراوان ، خاک حاصلخیز و آب و هوای مناسب ، استان کرمانشاه را به قطب کشاورزی و دامپروری تبدیل کرده ، به ویژه وجود دو منطقه ی سردسیر و گرمسیر در استان موجب تنوع در محصولات کشاورزی شده است. مجموع کل زمین های زراعی 820 هزار هکتار است که 33 در صد کل مساحت استان را تشکیل می دهد. از این میزان روستاهای شهرستان های کرمانشاه و اسلام آباد غرب بیش ترین و پاوه و قصرشیرین کم ترین درصد زمین های زیر کشت را دارند. از نظر شیوه ی کشت 83 درصد زمین های زراعی به صورت دیم کاشت می شود. البته بازده تولید در زمین های دیم کم تر از زمین های زراعی آبی است.

2)دامداری: به علت شرایط مناسب طبیعی و به تبع آن وجود مراتع استان کرمانشاه از پوشش گیاهی متنوع و بسیار غنی برخوردار است که سبب رواج فعالیت های دامداری و تولیدات لبنی از گذشته تا به امروز شده است. به طوری که برای نمونه ((روغن کرمانشاهی)) بهلحاظ مرغوب بودن شهرت دارد.

عشایر استان در تولید مواد دامی و لبنی نقش بسیار مهمی دارند. علاوه بر آن ،  روستاییان نیز در کنار کشاورزی ، متناسب با شرایط و امکانات خود ، به نگهداری و پرورش دام می پردازند. از مشکلات مهم این بخش ، کمبود علوفه و خوراک دام (به علت تخریب مراتع ، چرای بی رویه و تبدیل مراتع به زمین های زراعی) است. برای حل این مشکل توسعه ی زمین های زیر کشت علوفه و همچنین آشنایی روستاییان با شیوه های جلوگیری از تخریب و احیای مراتع لازم است.

3)باغداری: در اغلب روستاهای نواحی کوهستانی که در امتداد دره ها و رودها واقع شده اند ، باغداری رونق دارد. محصولات باغی متنوعی از قبیل گردو ، بادام ، انجیر ، انگور ، گیلاس ، سیب ، گلابی ، انار و در منطقه ی گرمسیر مرکبات و خرما به دست می آید.

4)صنایع دستی: روستاییان در کنار فعالیت های اصلی خود به تولید صنایع دستی نیز می پردازند. تولیدات این صنایع با توجه به شرایط طبیعی ، اقتصادی و فرهنگی صورت می گیرد که هم روستاییان خود از آن مصرف می کنند و هم به منظور کسب درآمد ، آن را به بازار عرضه می کنند.

از جمله صنایع دستی استان می توان به قالی ، قالیچه ، گلیم ، جاجیم ، گیوه (کلاش) حصیر ، ابزارهای فلزی و ... اشاره کرد.

با گسترش کارگاه ها و تعاونی های صنایع دستی می توان بیکاری را در استان تا حدی کاهش داد. به ویژه به دلیل وجود بیکاری فصلی در روستاها ، ترویج و گسترش صنایع دستی لازم به نظر می رسد.

 

 

زندگی ایلی و عشایری

مجموعه ای از شرایط اقلیمی و سبب شده است که گروهی از مردمان این استان ، از گذشته تا به امروز ، زندگی ایلی و عشایری داشته باشند.

بنابر سرشماری اقتصادی – اجتماعی عشایر کوچنده در سال 1377 ، در استان کرمانشاه 15 ایل و طایفه ی مستقل با جمعیتی حدود 74000 نفر زندگی می کنند.

فعالیت عشایر عمدتا دامداری به شیوه ی سنتی است که در کنار آن به فعالیت های کشاورزی و تولیدات صنایع دستی می پردازند. تا اوایل قرن حاضر جامعه ی عشایری یکی از ارکان مهم اقتصادی ، سیاسی و نظامی کشور و از جمله استان کرمانشاه به شمار می رفت اما در جریان تحولات سیاسی – اجتماعی به ویژه تخته قاپو (اسکان) عشایر ساختار اجتماعی عشایری ضعیف شد و عشایر به تدریج در شهرها و روستاها اسکان یافتند. لذا آنچه از این نوع زندگی باقی مانده ، به خاطر نبودن یکپارچگی و پراکندگی ، مواجه با مشکلات مختلف و متعدد است.

 

جمعیت عشایر استان کرمانشاه (1377) 

نام ایل یا طایفه ی مستقل

جمعیت

کلهر

17877

قلخانی

16462

جاف

7613

گوران

6701

ثلاث باباجانی

6101

سنجابی

5509

زنگنه

3122

ذوله

2714

کرند

2333

بانزرده

1671

بالاوند

13332

ترکاشوند

735

جمهور

657

عثمانوند

567

پایروند

485

 نگاره ای از یکی از عشایر استان کرمانشاهان

 

 

جمعیت

جمیعت و ویژگی های آن در هر ناحیه یکی از عوامل مهم و تاثیر گذار در برنامه ریزی ها و توسعه ی آن ناحیه است. برنامه ریزان ویژگی های جمعیتی هر ناحیه را ، شامل تراکم جمعیت ، رشد جمعیت ، ساختار جنسیتی ، میزان باسوادی و میزان اشتغال ، همچنین عواملی چون توزیع مهاجرت ها و میزان شهرنشینی و روستانشینی را بررسی و مطالعه کرده ، با توجه به استعدادهای طبیعی و امکانات و سرمایه های مادی و انسانی آن ناحیه برنامه ریزی می کنند.

در پایانی ترین سرشماری کشوری (1375) جمعیت استان کرمانشاه   1,787,596  نفر بوده که از این میزان 75/61 درصد در نقاط شهری و7/37 درصد در نقاط روستایی و کم تر از یک درصد نیز غیر ساکن (عشایر) بوده اند.

کل جمعیت (نفر)

شهری

روستایی

غیر ساکن

1,787,596 

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

1098282

75/61

670459

7/37

9855

55/0

 

 تراکم نسبی جمعیت در استان کرمانشاه 73 نفر در هر کیلومتر مربع است که بیش تر از میانگین تراکم جمعیت کشور است. حتی در مقایسه با استان های هم جوار ، به جز استان همدان ، تراکم جمعیت این استان بیش تر است. ای امر به عواملی همچون آب و هوای مناسب ، منابع آب فراوان ، پوشش گیاهی ، خاک مناسب و دشت های حاصلخیز بستگی دارد ؛ علاوه بر این که استان کرمانشاه در منطقه ی غرب کشور از نوعی مرکزیت برخوردار است.

 

تراکم جمعیت در کرمانشاه و استان های هم جوار

استان

تراکم نسبی (نفر در کیلومتر)

همدان

86

کرمانشاه

73

لرستان

55

کردستان

48

ایلام

26

کشور

37

 

مقایسه ی جمعیت و رشد آن در سرشماری های مختلف به تفکیک مناطق شهری و روستایی استان کرمانشاه

سال سرشماری

جمعیت

کل استان

درصد شهری

درصد روستایی

1355

1,042,268

40

55

1365

1,474,257

56

44

1370

1,632,587

59

41

1375

1,778,596

7/61

3/38

 

متوسط رشد سالانه

کل استان

شهری

روستایی

5/3

6

02/1

08/2

94/2

38/0

7/1

63/2

37/0

 

ساختمان سنی

در سرشماری سال 1375 از کل جمعیت استان گروه سنی زیر 15 سال 71/40 درصد ، گروه سنی 15 تا 64 سال 14/55 درصد و گروه سنی 65 سال و بیش تر 14/4 درصد را تشکیل داده اند.

 

جمعیت بر حسب گروه سنی (مقایسه ی استان کرمانشاه با کشور)

سال

کل کشور

استان کرمانشاه

کم تر از 15 سال

15 تا 64 سال

65 سال و بیش تر

کم تر از 15 سال

15 تا 64 سال

65 سال و بیش تر

1370

28/44

23/52

39/3

83/44

86/51

32/3

1375

5/39

12/56

32/4

71/40

14/55

14/4

با توجه به ساختمان سن جمعیت ، استان کرمانشاه همچون کل کشور ، دارای جمعیتی جوان است که این امر را باید ناشی از عوامل مختلف از جمله کاهش مرگ و میر در اثر بهبود وضعیت بهداشتی در سال های اخیر دانست. جوانی جمعیت به توجه جدی مسئولان و برنامه ریزان در تامین نیازمندی های اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی این جمعیت در آینده ی نزدیک نیاز دارد.

 

 

اشتغال

جمعیت فعال استان 389000 نفر است. از این جمعیت 5/81 درصد آن شاغل و 5/18 درصد بیکارند. در بررسی میزان جمعیت شاغل در هر یک از سه بخش کشاورزی ، صنعت و خدمات و مقایسه ی آن با کل کشور به این نتیجه می رسیم که بر خلاف بخش کشاورزی که وضعیت به نسبت خوبی – حتی در مقایسه با کل کشور دارد ، بخش صنعت از قوت چندانی برخوردار نیست و لذا نیازمند مساعدت است. همچنین به نظر می رسد بخش خدمات از رشد بیش از حد مورد نیاز برخوردار است.

 

مهاجرت

مهاجرت از نظر تاثیری که در مسائل اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی مکان های مبدا و مقصد دارد قابل توجه است.

از این رو همواره مورد مطالعه ی جمعیت شناسان و برنامه ریزان مسائل اجتماعی قرار دارد.

در استان کرمانشاه ، طی دهه ی 1365 تا 1375 ، در مجموع 246387  مورد مهاجرت – چه در داخل و چه خارج استان – صورت گرفته است. بررسی ها نشان می دهد که این مهاجرت ها به ترتیب از شهر به شهر ، از روستا به شهر و از روستا به روستا ، انجام شده است.

مهم ترین علل مهاجرت در استان ، بیکاری ، درآمد کم ، ضعف خدمات رفاهی و درمانی در مبدا نسبت به مقصد ، افزایش جمعیت ، محدودیت منابع آب و زمین در روستا و بالاخره بالاتر بودن درآمد در مقصد و از جمله شهرهاست.

علاوه بر موارد بالا ،  رشد ناموزون بخش اقتصادی ، کافی نبودن اعتبارات کشاورزی ، قدرت یافتن سلف خرها و واسطه ها و سیاست های ناهماهنگ دولت در قیمت گذاری و خرید تولیدات کشاورزی روستاییان را نباید از یاد برد.

مهاجرت باعث به وجود آمدن حاشیه نشینی در شهرها (به ویژه مرکز استان) می شود که پیدا شدن مشاغل کاذب یکی از دلایل مهاجرت به شهر است.

از دلایل گسترش حاشیه نشینی در شهر(به ویژه مرکز استان): عدم بررسی مشکلات روستاییان و بی توجهی به توسعه و ساماندهی روستا و تامین معیشت آنان است.

اگر مشاغل کاذب که روز بروز توسعه ی بیشتری پیدا می کند و بعضا خطر ساز هم هست نادیده انگاشته شده و همچنان صاحبان این مشاغل را به حال خودشان رها کنیم ، منتظر پیامدهایی باشیم که یکباره در یک مجموعه خطر ساز می شود.

به هر حال در مسئله ی مهاجرت روستاییان به شهر و حوادثی این چنین مسئولان استان (تاوان) بی اعتنایی خود را پرداختند و ساخت و سازهای محدود و تک تک را جدی نگرفتند تا کار به اینجا رسید.

ناگفته نماند که مسئله ی مهاجرت به شهرها و مرکز استان پدیده ای است که هر روز شاهد آن هستیم ، افرادی که شغل ، کسب وکار مناسبی ندارند و به امید (به هر حال یک طوری می شود) به شهر می آیند و علاوه بر آنکه مشاغل کاذب را توسعه می دهند که به نوعی زیان اقتصادی و اجتماعی است ، برای ماندگار شدن و برنگشتن به دیار اصلی خویش ، در حاشیه های شهر جا و مکانی پیدا می کنند و کم کم صاحب حق می شوند ، چه کاری بر ایشان باشد و چه کاری نباشد.

و همین گسترش حاشیه نشینی است که بیکاری را توسعه می دهد ، قید فرهنگ های اجتماعی و اخلاقی را برهم می زنند و در نهایت طلبکار دولت می شوند ...

به هر حال علاج واقعه را پیش از وقوع بنمایید که هزینه ی پیشگیری بسیار کمتر از درمان است و طول زمان آن از طول زمان درمان بسیار ناچیزتر.

یکی از نمایندگان خودمان در مجلس شورای اسلامی می گفت: با توجه به مهاجرت روستاییان به شهر ، دارد آمار روستایی و شهری جابجا می شود.

این قضیه را جدی بگیرید !!!

بررسی کنید و برای چاره جویی زمان را از دست ندهید ، همین امروز ، که فردا خیلی دیر است.

شایا گفتن است که مهاجرت از استان کرمانشاه در طی 30 سال گذشته به ویژه در جنگ تحمیلی بسیار رقم بالایی است  بطوری که آن زمان شدت مهاجرت بالا و طی روند زمان از آن موقع تا کنون همچنان ادامه دارد منتها خیلی کمتر از آن موقع . خدا می داند که شهر قصرشیرین فقط نامش بود ، وگرنه شهری وجود نداشت الان هم اندکی از خود قصری ها و بیش تر از اطراف (به ویژه روستاها) و حتی نقاطی بیرون از شهرستان و استان آنجا هستند. از شهر کرمانشاه بسیار بسیار مهاجرت کردند ، که از شهر کرمانشاه عده ای به آمریکای شمالی و عده ای به اروپا ، تعداد بسیار محدود به دیگر نقاط جهان مهاجرت کردند اما در درون کشور عده ی زیادی به کرج رفتند که می توان به جرات گفت نیمی از جمعیت شهر کرج کرمانشاهی هستند. و بعد عده ای دیگر هم که کمتر از کسانی نبودند که به کرج رفتند به تهران رفتند. در مجموع از استان کرمانشاه (کل استان) به جاهایی که گفته شد مهاجرت کردند ، و تنها الان بجای آن ها از اطراف آمده اند (که آن ها هم از سر ناچاری بوده) ، حالا یا خود شهرستانی (بچه ی شهر) هستند ویا از روستاها ، که جمعیت مهاجر مورد دوم نسبت به اولی بیشتر است.

 

 

صنایع

در استان کرمانشاه بخش صنعت ، به دلایل مختلف از جمله جنگ تحمیلی ، نتوانسته است از رشد قابل قبولی برخوردار باشد. از قدیمی ترین صنایع کارخانه ای استان می توان کارخانه ی قند اسلام آباد غرب (تاسیس 1314) ، کارخانه ی قند بیستون (تاسیس 1314) و پالایشگاه نفت (تاسیس 1315) را نام برد. تا پایان سال 1377 تعداد 401 واحد صنعتی از سازمان صنایع و معادن استان کرمانشاه پروانه ی بهره برداری گرفته اند (که معلوم نیست تا کنون یعنی 1388 چند تا از آن ها تعطیل شده است) و برای 13781 نفر امکان اشتغال فراهم شده است. از دیگر صنایع مهم استان می توان به کارخانه ی سیمان غرب ، نساجی ، فرش بیستون ، سیم و کابل ، لوله و اتصالات پلی اتیلن و پی وی سی ، چینی کرد ، چینی کاوه در شهرک صنعتی اسلام آباد غرب ، پنیر غرب ، نوشت افزار و ... اشاره کرد.

 

 

معادن

استان کرمانشاه به دلیل وضعیت خاص زمین ساختی و داشتن مناطق رسوبی ، دگرگونی و ماگمایی ، از تنوع معدنی برخوردار است.

این استان از دو واحد زمین ساختی ، یکی زاگرس و دیگری زون (منطقه) سنندج – سیرجان تشکیل شده است. در قسمت زاگرس که شامل زاگرس مرتفع یا رورانده و زاگرس چین خورده است معادن مهمی وجود دارد ؛ از جمله در مناطق نفت شهر و گیلانفرب ، نفت ، گاز و قیر طبیعی و در زاگرس مرتفع معادن مرمر ، سنگ آهک ، مارن (Marn) ، ماسه سنگ ، سنگ لاشه و سنگ ساختمانی وجود دارد. در بخش شمال خاوری استان نیز ، که بر روی زون سنندج – سیرجان واقع است ذخایر سنگ آهن یافت شده که البته هنوز به مرحله ی بهره برداری نرسیده است. 


 
comment دیدگاه ها ()